icon
en

Wat Europa de wereld leert over technologie

Geschreven door

Stef van Wijchen

Geplaatst op

Deel artikel

LinkedIn

Facebook

X

Het wereldwijde techlandschap is meer dan een race om innovaties en marktaandeel: het is een botsing van culturen. Van doorbraken in AI tot de alledaagse apps op onze telefoon — technologie draagt het DNA van de samenlevingen die haar bouwen.

De Verenigde Staten, China en Europa zijn uitgegroeid tot drie machtscentra in tech, elk met eigen culturele waarden die bepalen hoe ze AI en consumentenapps ontwikkelen. Voor mij is het begrijpen van die verschillen essentieel om de toekomst van technologie te voorspellen en te sturen.

Racen we vooruit met de Amerikaanse “move fast and break things”-mentaliteit, met China’s engineering van holistische super-apps onder strikte staatsregie, of bouwen we doordacht aan Europa’s “slow tech” die de mens vooropzet? Ontdek met mij hoe de cultuur van elke regio haar techcreaties beïnvloedt, en waarom Europa’s nadruk op ethiek, duurzaamheid en kwaliteit van leven een aantrekkelijke middenweg biedt tussen Silicon Valley en Shenzen.

Verenigde Staten van Amerika: innovatie met snelheid boven alles

In de VS, en vooral in Silicon Valley, zou het mantra zomaar “innovate first, ask questions later” kunnen zijn. De Noord-Amerikaanse techcultuur stelt vrijheid en ondernemersdrang boven vrijwel al het andere. Het leverde in razend tempo bedrijven en producten op die de wereld veranderden. Facebooks vroege interne motto, “move fast and break things”, symboliseerde die houding: het moedigde developers aan om snel nieuwe features uit te brengen, ook als dat fouten maken of het verstoren van de status quo betekende. Het idee is dat snelheid en experimenteren innovatie voeden, en dat eventuele nevenschade later wel te herstellen is. Deze cultuur van openheid en snelle iteratie stelde Amerikaanse techbedrijven in staat om wereldwijde platformen te bouwen zoals Meta/Facebook, Google en ChatGPT. Hun innovaties gedijen in een omgeving waarin bedrijven nauwelijks regelgeving kennen en vrij zijn om agressief te schalen, in de jacht op gebruikersgroei en marktdominantie.

Maar die “snelheid boven alles”-mentaliteit heeft een prijs. Snel bewegen betekent vaak ook echt dingen breken — soms grote dingen, zoals de privacy van gebruikers of het publieke vertrouwen. De opkomst van social media in de VS bracht niet alleen verbondenheid, maar ook controverses zoals Facebooks Cambridge Analytica-dataschandaal, de ongecontroleerde verspreiding van desinformatie, buitenlandse inmenging in verkiezingen en zelfs sociale crises, zoals de Rohingya-crisis in Myanmar. Die kwesties lieten zien hoe een innovation-first-mentaliteit, gecombineerd met een winstgedreven model van “surveillance capitalism”, de feiten, persoonlijke privacy en het maatschappelijk welzijn kan ondermijnen. Techgiganten optimaliseerden voor engagement en groei, maar braken daarmee het vertrouwen van gebruikers. De revolutionaire AI-doorbraken tonen dezelfde culturele spanning: OpenAI’s snelle uitrol van ChatGPT eind 2022 bereikte in twee maanden 100 miljoen gebruikers, wat alarmbellen deed rinkelen over privacy en veiligheid. Waar Amerikaanse bedrijven doorgaans pas zelfreguleren of bijsturen ná publieke verontwaardiging, grepen toezichthouders in Europa direct in: Italië verbood ChatGPT kortstondig in 2023 vanwege privacyzorgen, wegens het “ontbreken van enige rechtsgrond” voor OpenAI’s massale verzameling van persoonsgegevens. In de VS zelf bleef zo’n ingreep uit, wat de Amerikaanse neiging onderstreept om tech vrij van regelgeving te laten groeien en de gevolgen later op te vangen.

De kracht van de Amerikaanse techcultuur is precies die geest van open innovatie. Die heeft tal van consumentenapps en AI-doorbraken opgeleverd: van de virale groei van platformen als Instagram en TikTok (ja, TikToks wereldwijde lancering werd georkestreerd vanuit Los Angeles) tot de AI van OpenAI en Googles DeepMind. Het voordeel is een dynamisch tech-ecosysteem dat voortdurend grenzen verlegt en vaak het tempo bepaalt voor de rest van de wereld. Het nadeel is een reactieve omgang met ethiek. De VS gokt erop dat het gaspedaal ingedrukt houden de toekomst sneller dichterbij brengt, ook als dat een hobbelige rit oplevert. Het resultaat is een techcultuur die gedurfd, inventief en snel is, maar die een spoor van onbedoelde gevolgen kan achterlaten.

China: pragmatisme en de tech-superstaat

Aan de andere kant van de wereld heeft China een techgrootmacht gebouwd op heel andere waarden. De Chinese techcultuur laat zich omschrijven als pragmatisch, collectief en infrastructuurgedreven. In China is technologie een nationaal project. Overheid en bedrijfsleven werken samen, geleid door het ethos dat technologie de sociale orde, economische expansie en de soevereiniteit van de staat moet dienen. Als Silicon Valley een racebaan is, dan is China een tot in de puntjes geëngineerde spoorlijn: snel, maar rijdend op vaste rails, gelegd door centrale planning. Niets lijkt taboe als het gaat om het doel van AI: van e-commerce en entertainment tot surveillance en sociale kredietsystemen — Chinese developers zetten AI in elk domein in, met de drang om de eerste te zijn en massaal te schalen. Cruciaal is dat dit gebeurt in een “walled garden”-ecosysteem. Het Chinese internet is streng gefilterd en afgeschermd van invloeden van buitenaf, zodat binnenlandse apps kunnen groeien onder het toeziend oog van de staat.

Hét kenmerk van China’s tech-expansie is de focus op alles-in-één-infrastructuur. Neem WeChat: wat begon als een messaging-app is uitgegroeid tot een super-app die centraal staat in het Chinese leven. Binnen één app kunnen gebruikers chatten, rekeningen betalen, eten bestellen, taxi’s aanhouden, doktersafspraken boeken en zelfs overheidsdiensten gebruiken. Dit one-stop-ecosysteem weerspiegelt China’s praktische ethos: tech moet gemak bieden en brede maatschappelijke behoeften dienen. Het gemak is ongeëvenaard (veel Chinezen kunnen volledig via WeChat leven), maar er staat iets tegenover: alomtegenwoordige dataverzameling en toegang van de staat tot informatie. In China is het breed geaccepteerd dat mensen een app omarmen als die het leven makkelijker of veiliger maakt, ook als dat betekent dat ze wat privacy inleveren. Door confucianistische waarden van harmonie en gemeenschap stelt tech het collectieve belang vaak boven persoonlijke privacy.

China’s pragmatisme in techontwikkeling is misschien wel het duidelijkst zichtbaar op het gebied van AI en data. Om geavanceerde algoritmes te voeden heb je bergen data nodig, en China heeft die zonder gêne verzameld. Het wereldwijde succes van TikTok is bijvoorbeeld geen gelukstreffer; het is het resultaat van een doelbewuste, arbeidsintensieve strategie. TikToks moederbedrijf ByteDance zette China’s enorme arbeidsreserve in om video’s handmatig te taggen en zijn aanbevelingsalgoritme zo te trainen dat het accuraatis. Het resultaat is een algoritme dat zo effectief de aandacht vasthoudt dat China het als een strategisch asset beschouwt; de Chinese wet behandelt zulke algoritmes inmiddels als beschermde export. De enorme opmars van TikTok laat zien hoe een doe-wat-werkt-mentaliteit, gesteund door middelen op staatsniveau, de wereldwijde appmarkt kan veroveren. Maar het toont ook de vage grens tussen innovatie en controle in China. Dezelfde technologieën die dansvideo’s en memes leveren, worden in eigen land ook ingezet voor grootschalige surveillance — van gezichtsherkenningscamera’s die straten in de stad monitoren tot AI-systemen die burgers rangschikken op “social credit”. En dat alles wordt gerechtvaardigd onder de vlag van sociale stabiliteit en vooruitgang.

Het Chinese model heeft duidelijke sterke punten. Het levert in hoog tempo kolossale platformen op (Alibaba, Tencent, Baidu en anderen vormen een digitale ruggengraat voor 1,4 miljard mensen) en pakt problemen op schaal aan; of het nu AI is die de zorg ontlast of fintech die miljoenen mensen uit armoede tilt. Chinese techbedrijven hanteren een “build first, fix later”-aanpak, gesteund door een overheid die razendsnel infrastructuur neerzet en regels bijstelt om groei aan te jagen (denk aan landelijke 5G- of smart city-projecten). Toch heeft deze agressieve aanpak een prijs: beperkte transparantie, zwakke privacywaarborgen en technologie die autoritaire doelen kan dienen. Het is een top-down-benadering waarin de vraag “Moeten we dit bouwen?” vrijwel altijd wordt beantwoord met “Ja, en zo snel mogelijk.” De ethische afweging die het tempo zou kunnen drukken, is vaak ondergeschikt aan het winnen van de technologische race.

Europa: ethiek, duurzaamheid en de “slow tech”-beweging

Vergeleken met de competitieve haast van de VS en China’s staatsgedreven sprint volgt Europa een tragere, maar nog steeds innovatieve aanpak. Europa’s techcultuur stelt de vraag hoe technologie menselijke waardigheid, privacy en kwaliteit van leven raakt boven de vraag hoe snel ze groeit. Europese landen, geleid door hun sociale waarden en democratische idealen, zijn uitgegroeid tot het geweten van de techwereld. Beleidsmakers en consumenten in de EU stellen lastige vragen over langetermijneffecten op een moment waarop Amerikaanse of Chinese bedrijven misschien nog “full speed ahead” roepen. Het resultaat is een regio die de middenweg kiest: innovatie en digitale groei aanmoedigen, maar alleen op voorwaarde dat die aansluiten bij ethische kernprincipes en duurzaamheid.

Europa’s aanpak is zichtbaar in zijn regelgeving. De EU introduceerde wetten zoals de General Data Protection Regulation (GDPR) die privacy verankeren als grondrecht, en ze creëerde de AI Act om te waarborgen dat AI-systemen “betrouwbaar” zijn en menselijke waarden respecteren. In de visie van de EU moet technologie mensen dienen, niet uitbuiten. Anders dan in de VS, waar regelgeving vaak reactief is, bouwt Europa al vroeg ethische vangrails in, ook als dat de uitrol vertraagt. En anders dan in China, waar regelgeving vaak top-down-controle betekent, draaien de Europese regels om het versterken van individuen (bijvoorbeeld door gebruikers het recht te geven om vergeten te worden of om toestemming te geven voor datagebruik).

Cultureel gezien stellen Europese samenlevingen individuele rechten, duurzaamheid en sociaal welzijn centraal, en die prioriteiten sijpelen op elk niveau door in het techbeleid. Europa is niet bang om de tuin van de technologie te snoeien om woekering van bedrijfsmacht of invasieve surveillance te voorkomen. Een recent voorbeeld daarvan is het brede verzet tegen chatcontrole.

Een ander voorbeeld van een consumentenapp is ProtonMail, een Zwitserse e-maildienst die versleuteld en advertentievrij is, gebouwd op de overtuiging dat privacy niet optioneel maar essentieel is. Of Fairphone, een Nederlands bedrijf dat bewijst dat smartphones mogelijk zijn zonder uitbuiting van werknemers of de planeet. Fairphone maakt “duurzame en conflictvrije smartphones” door ethisch materialen in te kopen en te ontwerpen voor een lange levensduur en repareerbaarheid.

Europa’s ethos bracht ook platformen als Mastodon voort. Mastodon is een gedecentraliseerd sociaal netwerk, gebouwd door een Duitse developer, dat het enshittified, op surveillance gebaseerde model vermijdt van Silicon Valley-platformen als Facebook en Sora. In plaats van één bedrijf dat het platform beheerst, is Mastodon open source en opgebouwd uit vele onafhankelijke servers (instances) die met elkaar verweven zijn. Dit ontwerp geeft communities de regie en bouwt privacy standaard in. Er is geen algoritme dat je verslaafd probeert te maken voor advertentieweergaven, geen enkel bedrijf dat je data oogst. Gebruikers kunnen zelfs servers kiezen op basis van eigen regels en moderatievoorkeuren. Het is een ecosysteem dat trager groeit dan pakweg TikTok, maar wel een dat aansluit bij Europese idealen van digitale zelfbeschikking en respect voor het individu. Veelzeggend is dat zelfs de Europese Commissie een eigen Mastodon-instance heeft gelanceerd om met burgers te communiceren.

Deze “slow tech”-beweging in Europa betekent niet géén innovatie, maar doordachte innovatie. Europa heeft bruisende techhubs in Parijs, Amsterdam, Vilnius en elders, met vooruitgang in fintech, biotech en AI. Het verschil zit in filosofie en tempo. Europese startups en onderzoekers bouwen principes van ethiek en duurzaamheid vaak vanaf het begin in (soms omdat regelgeving dat eist, maar vaak omdat de markt het waardeert! Europeanen kiezen steeds vaker voor tech die aansluit bij hun sociale waarden). Zo legt de Franse zoekmachine Qwant de nadruk op privacy (geen tracking van gebruikers), en besteedt de Duitse zoekmachine Ecosia haar advertentie-inkomsten aan het planten van bomen. Zelfs in AI, waar de VS en China vooroplopen in pure uitgaven, zet Europa in op “Trustworthy AI” zoals Mistral. Systemen die eerlijk, uitlegbaar en controleerbaar zijn.

Natuurlijk heeft Europa’s behoedzame aanpak ook critici. Sommigen zeggen dat de EU-regelgeving de eigen techsector afremt en venture capital afschrikt. Het klopt dat Europa (nog) geen consumentenapps heeft voortgebracht op de schaal van een Facebook of een WeChat (hoewel... Spotify?). Maar wat Europa misschien mist aan “unicorns”, wint het aan publiek vertrouwen en duurzaamheid. Als een nieuwe app of AI-dienst uit Europa komt, kunnen gebruikers er meer op vertrouwen dat die is ontwikkeld onder strengere databescherming en ethisch toezicht. Op de lange termijn is dat vertrouwen een gewaardeerde feature. En steeds vaker zien wereldwijde consumenten en zelfs Amerikaanse bedrijven dat in: zie hoe Apple tegenwoordig adverteert met privacy als verkoopargument, of hoe techbedrijven wereldwijd zich na 2018 moesten aanpassen aan de GDPR-standaarden. Dat is het Brussels effect in actie: Europese waarden die wereldwijde normen zetten.

Kortom, Europa biedt een overtuigende middenweg. Het is niet laissez-faire en evenmin autoritair, maar mensgericht. Het vraagt: “Hoe kunnen we technologie inzetten om onze kwaliteit van leven te verbeteren?” Of het nu gaat om het beschermen van het recht van gebruikers om hun e-mail te versleutelen (Proton), het verlengen van de levensduur van een gadget van 2 naar 5 jaar (Fairphone), of het terugwinnen van social media voor mensen in plaats van winst (Mastodon): de Europese techbeweging draait om welzijn op de lange termijn. In de kern leeft de overtuiging dat technologie onze menselijkheid moet respecteren en versterken, niet ondermijnen.

Conclusie: onze tech-toekomst kiezen

De koers van de VS, China en Europa in techontwikkeling schetst drie heel verschillende toekomstbeelden. Eén is een toekomst van duizelingwekkende snelheid en innovatie, waarin we vooruit stormen en de brokstukken later opruimen. Een andere is een toekomst van immense schaal en gecentraliseerde macht, waarin technologie onder waakzaam gezag doordringt tot elk facet van het leven. De derde is een toekomst waarin technologie geleidelijker groeit en de samenleving op de lange termijn voedt.

Alle drie die toekomsten zijn er al — in de apps die we gebruiken, het beleid waarover we debatteren en de producten die worden gebouwd bij OWOW en in andere kantoren over de hele wereld.

De vraag voor ons als techleiders, programmeurs en gebruikers is: welke toekomst willen we? Europa’s “slow tech”-aanpak herinnert ons eraan dat we een technologie-ecosysteem kunnen eisen dat onze rechten en onze planeet respecteert. We hoeven niet te accepteren dat dingen breken de prijs van vooruitgang is. De keuzes die we vandaag maken — in boardrooms, regeringsgebouwen en git-repositories — bepalen of technologie over 10 of 20 jaar surveillancestaten, aandachtseconomieën of digitale democratieën versterkt.

Europa’s voorbeeld laat zien dat een andere tech-toekomst mogelijk is; een die innovatief én inclusief is, cutting-edge én ethisch.

Let’s collaborate

You are now being called to action.Choose wisely

30sec

Pitch

To save us both time, we created a 30-second pitch on why we are the right digital partner for you

Watch pitchicon
10min

Tour

Proposals and pricing? Watch this for everything you need to make the next step

View presentationicon
30min

Discovery call

Ready to speak to a human? We have some of those. Book a No-Commitment discovery call!

Book a callicon